สงครามอิหร่านอาจนำไปสู่วาระสุดท้ายของ “เปโตรดอลลาร์”

26-3-2026

  การสะสมเงินดอลลาร์เพื่อชำระค่าน้ำมันเป็นปัจจัยสนับสนุนสกุลเงินสหรัฐมาหลายทศวรรษ ประเทศผู้ส่งออกน้ำมันมักนำเปโตรดอลลาร์กลับมาลงทุนในพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ หนึ่งในผลกระทบที่ไม่ตั้งใจของความขัดแย้งในตะวันออกกลางอาจเป็นจุดจบของสิ่งที่เรียกว่า “ระบอบเปโตรดอลลาร์”

  โลกยังคงถือเงินดอลลาร์เป็นสำรองส่วนใหญ่ เพราะใช้เงินดอลลาร์ในการชำระค่าพลังงาน หากการหยุดชะงักจากการปิดใช้งานจริงของช่องแคบฮอร์มุซทำให้ประเทศเศรษฐกิจหลักซื้อขายน้ำมันด้วยสกุลเงินอื่น นั่นอาจส่งผลกระทบต่ออำนาจของดอลลาร์ในฐานะเงินสำรองระหว่างประเทศและการค้าโลกอย่างรุนแรง

  ธนาคารเดอยซ์แบงก์ (Deutsche Bank) ผ่านนักยุทธศาสตร์ มาลิกา ซาชเดวา (Mallika Sachdeva) เตือนในรายงานพิเศษเมื่อวันอังคาร ชื่อเรื่อง “พายุสมบูรณ์แบบสำหรับเปโตรดอลลาร์”

  ซาชเดวาชี้ว่า น้ำมันถูกตั้งราคาเป็นดอลลาร์ ออกใบแจ้งหนี้เป็นดอลลาร์ และชำระเงินด้วยดอลลาร์ ซึ่งเริ่มมาตั้งแต่ปี 1974 จากข้อตกลงระหว่างสหรัฐและซาอุดีอาระเบีย โดยซาอุดีอาระเบียยินยอมลงทุนเงินส่วนเกินการค้าของตนในสินทรัพย์ดอลลาร์ เช่น พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ แลกกับการรับประกันด้านความมั่นคงจากสหรัฐ

  ความโดดเด่นของดอลลาร์ในการค้าระหว่างประเทศมีส่วนมาจากเปโตรดอลลาร์ เพราะการสะสมเงินสำรองดอลลาร์จากผู้ส่งออกพลังงาน ทำให้สหรัฐสามารถกู้ยืมได้ง่ายและถูกมาก สิ่งที่อดีตประธานาธิบดีฝรั่งเศส วาเลรี จีสการ์ เดสแต็ง เรียกว่า “สิทธิพิเศษอันมหาศาล” อย่างไรก็ตาม ซาชเดวาเห็นว่าโลกกำลังเปลี่ยนไป ส่วนใหญ่ของน้ำมันตะวันออกกลางขายให้เอเชีย ไม่ใช่อเมริกา ซึ่งตอนนี้เป็นผู้ส่งออกสุทธิเอง น้ำมันอิหร่านและรัสเซียที่ถูกคว่ำบาตร (รวมผลิตราว 13 ล้านบาร์เรลต่อวัน คิดเป็น 14% ของการบริโภคโลก) ถูกซื้อขาย “นอกเส้นทางดอลลาร์” มาเป็นเวลาหนึ่ง ซาอุดีอาระเบียก็ทดลองการชำระเงินไม่ใช้ดอลลาร์ เช่น โครงการ Project mBridge ผ่านสกุลเงินดิจิทัลของธนาคารกลาง

  ซาชเดวากังวลว่าความรุนแรงในภูมิภาคอาจท้าทายสมมติฐานเกี่ยวกับ “ร่มความมั่นคง” ของสหรัฐ และอาจทำให้บางประเทศถอนเงินสำรองในสินทรัพย์ต่างประเทศ เช่น มีรายงานว่ามีแท็งก์น้ำมันรับประกันการเดินทางปลอดภัยผ่านช่องแคบ หากชำระเงินด้วยหยวน เธอกล่าวว่า “ความขัดแย้งนี้อาจถูกจดจำว่าเป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่ทำให้เปโตรดอลลาร์อ่อนแอลง และเป็นจุดเริ่มต้นของ ‘เปโตรหยวน’”

   อีกประเด็นที่ซาชเดวากล่าวคือ เมื่อโลกลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล เช่น เปลี่ยนไปใช้เชื้อเพลิงภายในประเทศ พลังงานหมุนเวียน และพลังงานนิวเคลียร์ ความจำเป็นในการถือเงินดอลลาร์อาจลดลงตามไปด้วย “โลกที่พึ่งพาตนเองด้านการป้องกันและพลังงานอาจเป็นโลกที่ถือสำรองดอลลาร์น้อยลง”

   ดัชนีดอลลาร์สหรัฐ (DXY) เพิ่มขึ้น 1% ในปีนี้ โดยดอลลาร์ไม่ได้รับความนิยมเป็น “safe-haven” ตามปกติ เนื่องจากนักลงทุนคาดว่าธนาคารกลางต่างประเทศ เช่น ธนาคารกลางยุโรป จะปรับขึ้นดอกเบี้ยมากกว่าสหรัฐ

By Jules Rimmer