อิหร่านเรียนรู้ว่า “ตลาดพลังงานโลก–พันธมิตรอ่าวที่เปราะบาง” สร้างแรงกดดันต่อสหรัฐฯ ได้รวดเร็วและน่าเชื่อถือกว่าจรวดฮิซบอลลาห์

30-6-2026

   Foreign Policy นำเสนอบทวิเคราะห์ว่า อิหร่านกำลังเรียนรู้บทใหม่ของการคุมเกมภูมิรัฐศาสตร์ตะวันออกกลางว่า “การขู่กระทบตลาดพลังงานโลกและโจมตีพันธมิตรที่เปราะบางของสหรัฐฯ” สามารถสร้างแรงกดดันต่อวอชิงตันได้ทั้งรวดเร็วและน่าเชื่อถือกว่าจรวดของฮิซบุลเลาะห์ หรือการโจมตีจากกองกำลังติดอาวุธที่เคยเป็นเครื่องมือสำคัญในอดีต โดยเฉพาะในโลกยุคหลัง 7 ตุลาคม 2023 ซึ่งระเบียบภูมิรัฐศาสตร์เปลี่ยนไปอย่างลึกซึ้ง

   ท่ามกลางสถานการณ์ตึงเครียดในตะวันออกกลางที่ยังคงดำเนินไป ความสำเร็จชุดใหม่ของประเทศอิหร่าน (Iran) ภายใต้บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding) ที่ทำให้สถานะทางการเงินของประเทศฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ได้กลายเป็นฉากหน้าที่บดบังการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในยุทธศาสตร์ความมั่นคงของอิหร่าน นั่นคือการที่ประเทศลดระดับความสำคัญของกลุ่มตัวแทน (Proxies) อย่างกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ (Hezbollah) ลง และหันไปพึ่งพาอิทธิพลเหนือตลาดพลังงานโลกแทน

   ผู้นำชุดใหม่ในเตหะรานกำลัง “ใช้กระแส” บันทึกความเข้าใจระหว่างสหรัฐฯ–อิหร่าน ที่ให้การบรรเทาทางการเงินระยะสั้นอย่างมีนัยสำคัญ และเปิดแนวโน้มว่าจะผ่อนคลายได้มากขึ้นในอนาคต โดยแทบไม่ต้องยอมอ่อนข้อทันทีในเรื่องโครงการนิวเคลียร์หรือขีปนาวุธ เงื่อนไขสำคัญที่อิหร่านต้องทำคือ “ปล่อยให้การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซดำเนินไปได้” และแม้ในกรอบนี้ เตหะรานยังหาทางเรียกเก็บ “ค่าผ่านทาง” ในชื่ออื่นแฝงอยู่ด้วย

   อย่างไรก็ดี ความสำเร็จในการต่อรองดังกล่าวซ่อนความเปลี่ยนแปลงสำคัญอีกชั้น นั่นคืออิหร่านกำลังลดการพึ่งพาพร็อกซีอย่างฮิซบุลเลาะห์ ฮามัส หรือกลุ่มติดอาวุธในเยเมนและอิรัก ในฐานะ “โล่หลัก” สำหรับการป้องปรามคู่แข่ง พร็อกซีเหล่านี้ยังมีประโยชน์ในฐานะเครื่องมือกดดันและสร้างต้นทุนให้ฝ่ายตรงข้าม แต่ลดสถานะจาก “หัวใจของยุทธศาสตร์ป้องปราม” ไปเป็นเพียงส่วนหนึ่งของ “ชุดเครื่องมือบีบบังคับ” ที่กว้างขึ้น โดยที่เตหะรานมองว่าตัวเอง “เข้มแข็งพอจะอุ้มพร็อกซี” มากกว่าต้องให้พร็อกซีอุ้มอิหร่าน

   ก่อนเหตุ 7 ตุลาคม 2023 อิหร่านใช้พร็อกซีเพื่อสกัดและคุกคามฝ่ายตรงข้ามอย่างต่อเนื่อง หากสหรัฐฯ หรืออิสราเอลโจมตีอิหร่าน ฮิซบุลเลาะห์พร้อมยิงจรวดกว่าหนึ่งแสนลูกถล่มทั่วอิสราเอล และส่งนักรบที่ผ่านสนามรบซีเรียมาอย่างโชกโชนข้ามแดน หากอิสราเอลบุกเลบานอน ฮิซบุลเลาะห์สามารถสู้จนเกิดภาวะชะงักงันเหมือนในสงครามปี 2006 ที่ยืดเยื้อ 34 วันพร้อมการยิงจรวดอย่างต่อเนื่อง กลุ่มอื่น เช่น ฮามัส และกลุ่มติดอาวุธในปาเลสไตน์ อิรัก เยเมน ก็ถูกออกแบบให้เข้าร่วมการรบเมื่อจำเป็น ทั้งหมดนี้ ประกอบกับโครงการขีปนาวุธของอิหร่าน เป็น “ชุดตอบโต้” หากประเทศถูกโจมตีโดยตรง

  พร็อกซียังเป็นเครื่องมือสำคัญของเตหะรานในการฉายอิทธิพลด้วยต้นทุนต่ำ อิหร่านเคยสนับสนุนกลุ่ม Palestine Islamic Jihad และฮามัสในช่วงทศวรรษ 1990 เพื่อบั่นทอนกระบวนการสันติภาพอิสราเอล–ปาเลสไตน์ ซึ่งถูกมองว่าเป็นความพยายามของสหรัฐฯ ในการโดดเดี่ยวอิหร่าน การโจมตีดังกล่าวมีส่วนช่วยให้เบนจามิน เนทันยาฮู (Benjamin Netanyahu) ผู้มีท่าทีแข็งกร้าวต่อกระบวนการสันติภาพ ขึ้นสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีครั้งแรกในปี 1996 ในภาพรวม พร็อกซีช่วยให้เตหะรานมี “มือยาว” เข้าถึงการเมืองและความมั่นคงในรัฐมุสลิมหลายแห่ง แม้กองทัพตามแบบและเศรษฐกิจภายในประเทศจะอ่อนแอก็ตาม ขณะเดียวกัน อิหร่านและฮิซบุลเลาะห์ก็ใช้เครือข่ายเหล่านี้ก่อการร้ายต่อเป้าหมายของสหรัฐฯ และพันธมิตรอ่าว รวมถึงลอบสังหารฝ่ายตรงข้ามในยุโรป

  แต่หลัง 7 ตุลาคม ภูมิทัศน์นี้เปลี่ยนไปอย่างหนัก ฮามัสแม้ยังเป็นผู้เล่นหลักในฉนวนกาซา แต่ศักยภาพทางทหารถูกตีจนกรอบ ทั้งผู้นำและคลังจรวดสูญเสียไปจำนวนมาก ในการรณรงค์ปี 2024 อิสราเอลสังหารหรือทำให้บาดเจ็บนักรบฮิซบุลเลาะห์จำนวนมากจากทั้งการโจมตีทางอากาศและปฏิบัติการลับ เช่นการทำให้เครื่องติดต่อสื่อสารระเบิด ทำลายโครงสร้างบัญชาการในทันที เลขาธิการฮิซบุลเลาะห์ ฮัสซัน นัศรุลลาห์ (Hassan Nasrallah) และแกนนำระดับสูงอีกหลายคนถูกลอบสังหาร ขณะที่ผู้สืบตำแหน่งต่อมาหลายรายก็ถูกกำจัดตามมา ส่งผลให้คลังจรวดที่เคยถูกประเมินว่ามีราว 150,000 ลูก ลดลงเหลือประมาณ 25,000 ลูกหรือน้อยกว่า

  อีกแรงกระแทกสำคัญคือการล่มของรัฐบาลบาชาร์ อัล‑อัสซาด (Bashar al‑Assad) ในซีเรียเมื่อปี 2024 ซึ่งถูกแทนที่ด้วยรัฐบาลใหม่ที่นำโดยอดีตกลุ่มญิฮาด อาเหม็ด อัล‑ชะเราะ (Ahmed al‑Sharaa) ผู้มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ต่อทั้งอิหร่านและฮิซบุลเลาะห์ ทำให้ “แกนซีเรีย–อิหร่าน” ที่เคยร่วมกันหนุนฮิซบุลเลาะห์และใช้เป็นแรงกดดันต่ออิสราเอลตลอดหลายทศวรรษ ถูกตัดขาดในทางปฏิบัติ

  เมื่อปี 2026 อิสราเอลและสหรัฐฯ โจมตีอิหร่านโดยประกาศเป้าหมายชัดเจนว่า “เปลี่ยนระบอบ” ซึ่งเป็นภัยคุกคามถึงระดับอยู่รอดของรัฐ ฮิซบุลเลาะห์ยิงจรวดและส่งโดรนโจมตีอิสราเอลบ้าง แต่ไม่เปิดคลังยิงเต็มรูปแบบ ไม่พยายามแทรกซึมนักรบเข้าสู่อิสราเอล หรือระดมศักยภาพทางทหารที่เหลืออยู่ทั้งหมด ขณะที่พร็อกซีอื่น เช่น ฮูษี (Houthis) ในเยเมน ทำเพียงการโจมตีเชิงสัญลักษณ์ไม่กี่ครั้ง บ่งชี้ว่าบทบาทของพร็อกซีในสมการ “ป้องปรามเชิงยุทธศาสตร์” ลดลงอย่างชัดเจน

  ในทางกลับกัน การมีเครือข่ายพร็อกซีจำนวนมากกลับกลายเป็นหนึ่งในข้ออ้างให้ฝ่ายอิสราเอลตัดสินใจโจมตีอิหร่านโดยตรง หลัง 7 ตุลาคม ผู้นำอิสราเอลจำนวนมากเริ่มโยนความรับผิดชอบต่อการโจมตีวันนั้นให้กับเตหะราน แม้อิหร่านอาจไม่ได้ “ไฟเขียว” ปฏิบัติการโดยตรง แต่การที่รัฐศาสนานี้ให้เงิน อาวุธ และการฝึกแก่พร็อกซีทำให้ถูกมองว่าต้องรับผิดชอบอยู่ดี เมื่อการโจมตีจากพร็อกซีเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง สมการในสายตาอิสราเอลจึงกลับด้าน: ในเมื่อถูกโจมตีอยู่แล้ว ก็ไม่มีเหตุผลจะ “ยั้งมือ” ต่ออิหร่านอีกต่อไป

  ด้วยเหตุนี้ พร็อกซีเริ่มกลายเป็น “ภาระ” ทั้งด้านการเงินและการทหาร อิหร่านจำเป็นต้องทุ่มทรัพยากรที่มีจำกัดช่วยฮิซบุลเลาะห์ปรับโครงสร้างกองกำลังหลังความพ่ายแพ้ในปี 2024 ความกังวลว่าการบรรเทาคว่ำบาตรทางการเงินจะถูกนำไปใช้สนับสนุนกลุ่มติดอาวุธจึงมีน้ำหนัก แต่จากมุมมองเศรษฐกิจมหภาค การเบนงบประมาณจำนวนมากไปยังฮิซบุลเลาะห์ คือการเบี่ยงทรัพยากรจากพื้นที่ที่เตหะรานต้องใช้เพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจและเสริมเสถียรภาพภายในประเทศ

  ในเวลาเดียวกัน ช่องแคบฮอร์มุซและพันธมิตรของสหรัฐฯ ในอ่าวกำลังถูกใช้งานเป็น “เครื่องมือใหม่” ของอิหร่าน การแสดงให้เห็นว่าตนสามารถปิดช่องแคบได้ทำให้ราคาพลังงานโลกขยับขึ้น และสร้างแรงสะเทือนทางการเมืองในสหรัฐฯ โดยเฉพาะในหมู่รีพับลิกันที่กังวลเรื่องคะแนนนิยมจากราคาน้ำมันแพง การเก็บ “ค่าผ่านทาง” ในรูปแบบใหม่ รวมกับการผ่อนปรนทางการเงินตามบันทึกความเข้าใจ ช่วยชดเชยแรงบีบจากมาตรการคว่ำบาตรที่เคยเป็นช่องทางหลักในการกดดันเตหะราน

  นอกจากการขู่ปิดฮอร์มุซ อิหร่านยังใช้อาวุธโจมตีพันธมิตรของสหรัฐฯ ในอ่าว ทั้งโรงไฟฟ้า โรงแรม สนามบิน และฐานทัพสหรัฐฯ ทำให้บางรัฐเลือก “ซื้อความปลอดภัย” โดยจ่ายเงินเพื่อให้เรือของตนเดินทางผ่านโดยไม่ถูกคุกคาม ขณะที่รัฐอื่นใช้แรงกดดันทางการทูตกับวอชิงตันอย่างเงียบ ๆ เพื่อให้ลดระดับการปะทะ เพราะเกรงว่าจะตกเป็นเป้าหมายซ้ำหากสงครามร้อนขึ้นอีก

  ในบริบทเช่นนี้ เตหะรานจึงมองว่าตัวเองแข็งแรงพอจะ “ปกป้องฮิซบุลเลาะห์” มากกว่าต้องพึ่งฮิซบุลเลาะห์เพื่อปกป้องอิหร่าน อีกด้านหนึ่ง อิหร่านใช้การคุกคามด้านพลังงานและแรงกดดันต่อพันธมิตรของสหรัฐฯ ในอ่าวเป็นเครื่องต่อรองสำคัญในการเจรจาสันติภาพกับวอชิงตัน เมื่ออิสราเอลยังถล่มฮิซบุลเลาะห์ในเลบานอนอย่างต่อเนื่อง เตหะรานขู่ว่าจะถอนตัวจากกระบวนการเจรจาหากการโจมตีไม่หยุด ผู้นำอิหร่านเชื่อว่าสหรัฐฯ จะต้องพิจารณาถอย เพราะผลกระทบจากการขยายสงครามต่อเศรษฐกิจและการเมืองภายในสหรัฐฯ มีน้ำหนักสูง

   โดยสรุป ในยุคหลัง 7 ตุลาคม “แกนอำนาจต่อต้าน” (axis of resistance) ของอิหร่านยังคงอยู่ แต่ทำหน้าที่ต่างจากที่ถูกออกแบบไว้แต่เดิม พร็อกซีอย่างฮิซบุลเลาะห์ ฮามัส ฮูษี และกลุ่มในอิรัก–ซีเรียยังคงเป็นภัยต่ออิสราเอล สหรัฐฯ และพันธมิตรอยู่บ้าง แต่ไม่สร้าง “ความเกรงใจเชิงป้องปราม” ในแบบที่เคยทำได้อีกต่อไป และในโลกที่อิหร่านเชื่อว่าตัวเองมีเครื่องมือใหม่อย่างช่องแคบฮอร์มุซและพันธมิตรอ่าว พร็อกซีจึงกลายเป็น “สินทรัพย์ที่มีภาระผูกพัน” พอ ๆ กับการเป็นอาวุธในมือรัฐ

---

IMCT NEWS

ที่มา https://foreignpolicy.com/2026/06/26/iran-hezbollah-united-states-war-israel-lebanon-proxies/