จีนสอนบทเรียน ‘การทูตแบบหว่านเงิน’ ให้ชาติตะวันตกอีกครั้ง

12-9-2026

   Newsweek รายงานว่า สนธิสัญญาฉบับใหม่ระดับประวัติศาสตร์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นระหว่างประเทศออสเตรเลีย (Australia) และหมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) กำลังจะกลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่ขัดขวางการรุกคืบทางการทูตอย่างรวดเร็วของประเทศจีน (China) ในภูมิภาคแปซิฟิกใต้ อย่างไรก็ตาม ชัยชนะทางการทูตครั้งนี้ต้องแลกมาด้วยมูลค่าความช่วยเหลือมหาศาลหลายร้อยล้านดอลลาร์สหรัฐ

  คำมั่นสัญญาของกรุงแคนเบอร์รา (Canberra) ในการอัดฉีดเงินลงทุนอย่างน้อย 980 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลีย (หรือคิดเป็นมูลค่ามากกว่า 700 ล้านดอลลาร์สหรัฐเล็กน้อย) เข้าสู่ระบบเศรษฐกิจและการเมืองของกรุงโฮเนียรา (Honiara) ได้รับการยืนยันจากข้อความหลุดที่รายงานเป็นครั้งแรกโดยสำนักข่าว ABC News (ABC News) ของประเทศออสเตรเลีย (Australia)

  ข้อตกลงดังกล่าวนับเป็นข่าวดีอย่างยิ่งสำหรับกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. (Washington, D.C.) เนื่องจากจะทำให้หมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) กลายเป็นชาติเกาะในแปซิฟิกล่าสุดที่หันหลังให้แก่ประเทศจีน (China) หลังจากที่ประเทศออสเตรเลีย (Australia) เพิ่งบรรลุข้อตกลงด้านความมั่นคงฉบับใหม่แยกต่างหากกับประเทศวานูอาตู (Vanuatu) และประเทศฟิจิ (Fiji) ในช่วงฤดูร้อนที่ผ่านมา ทั้งนี้ เจ้าหน้าที่ระดับสูงของประเทศจีน (China) ได้แสดงความไม่พอใจต่อความเพลี่ยงพล้ำดังกล่าวเป็นอย่างมาก หลังจากที่กรุงปักกิ่ง (Beijing) ได้ทุ่มงบประมาณช่วยเหลือทั้งสองประเทศรวมกันมากกว่า 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐตลอดช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา

  กรุงปักกิ่ง (Beijing) ต้องเผชิญกับความผิดหวังอย่างหนักจากการสูญเสียพันธมิตรในภูมิภาคเกาะที่มีความสำคัญทางยุทธศาสตร์และอุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติอันกว้างใหญ่แห่งนี้ ทว่าสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้ตอกย้ำให้เห็นถึงตรรกะที่ทั้ง ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง (Xi Jinping) แห่งประเทศจีน (China) และ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) แห่งประเทศสหรัฐฯ (US) ต่างตระหนักดีอยู่แล้วว่า "การทูตสมุดเช็ค" (Checkbook diplomacy) มีความสำคัญและทรงอิทธิพลต่อบรรดาประเทศอำนาจขนาดกลางและขนาดเล็ก มากกว่าการเรียกร้องหรือหว่านล้อมด้วยค่านิยมประชาธิปไตยเสรีนิยมเสมอ

  เช่นเดียวกับชีวิตจริง ในโลกทางการเมืองไม่มีสิ่งใดได้มาโดยปราศจากต้นทุน ประเทศสหรัฐฯ (US) ได้เรียนรู้บทเรียนนี้เมื่อ 40 ปีก่อน เมื่อครั้งลงนามในข้อตกลงความร่วมมืออย่างเสรี หรือ COFA (Compacts of Free Association) ฉบับแรก ซึ่งเป็นสนธิสัญญาระยะยาวกับประเทศไมโครนีเซีย (Micronesia), ประเทศหมู่เกาะมาร์แชลล์ (Marshall Islands) และประเทศปาเลา (Palau) เพื่อมอบความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและการคุ้มครองทางการทหาร แลกกับการได้รับสิทธิ์ขาดในการใช้พื้นที่ทางบก ทางทะเล และน่านฟ้าเพื่อวัตถุประสงค์ทางการทหารของสหรัฐฯ

  อย่างไรก็ตาม ในระบอบประชาธิปไตย นโยบายที่ต้องใช้เงินภาษีของประชาชนย่อมไม่เคยมีความแน่นอน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อลำดับความสำคัญทางเศรษฐกิจหมุนเวียนกลับเข้าสู่ภายในประเทศ และงบประมาณของรัฐบาลกลางกลายเป็นประเด็นความขัดแย้งทางการเมืองที่รุนแรง

  ในปี 2024 นักวางแผนด้านการป้องกันประเทศของประเทศสหรัฐฯ (US) ต่างถอนหายใจด้วยความโล่งอก เมื่อรัฐสภาสหรัฐฯ ที่เคยตกอยู่ในภาวะหยุดชะงัก สามารถผ่านร่างงบประมาณอัดฉีดให้แก่โครงการ COFA มูลค่า 7.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ยาวไปจนถึงปี 2043 ซึ่งนับเป็นการลงทุนที่หลายฝ่ายมองว่ามีความคุ้มค่าอย่างประเมินค่าไม่ได้ ในยุคสมัยแห่งการแข่งขันระดับโลกกับประเทศจีน (China) เพื่อแย่งชิงอิทธิพลทางการเมืองและการเข้าถึงจุดยุทธศาสตร์สำคัญในแปซิฟิกใต้

  ประเทศจีน (China) ไม่เคยรอช้าที่จะฉวยโอกาสก้าวเข้ามาในภูมิภาคที่ถูกฝั่งตะวันตกละเลย ไม่ว่าจะเป็นยุโรปตะวันออก เอเชียกลาง ลาตินอเมริกา หรือทั่วทั้งอินโด-แปซิฟิก

   ข้อมูลจากฐานติดตามของสถาบันโลวี (Lowy Institute) ซึ่งเป็นสถาบันคลังสมอง ณ นครซิดนีย์ ระบุว่า นับตั้งแต่ปี 2008 เป็นต้นมา ประเทศจีน (China) ได้ให้คำมั่นสัญญาในการจัดสรรงบประมาณสูงถึง 7.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และได้ใช้จ่ายเงินในรูปแบบความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาในหมู่เกาะแปซิฟิกไปแล้วอย่างน้อย 5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ตัวเลขดังกล่าวนับรวมเงินอุดหนุนและเงินกู้มูลค่า 516 ล้านดอลลาร์สหรัฐให้แก่ประเทศวานูอาตู (Vanuatu) และอีก 529 ล้านดอลลาร์สหรัฐให้แก่ประเทศฟิจิ (Fiji) เพื่อใช้ในการสนับสนุนโครงการโครงสร้างพื้นฐานที่ก่อสร้างโดยจีนภายใต้ข้อริเริ่มแถบและเส้นทาง หรือ BRI (Belt and Road Initiative) ของ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง (Xi Jinping)

   ประเทศออสเตรเลีย (Australia) สามารถดึงประเทศเพื่อนบ้านทั้งสองแห่งกลับคืนมาได้ ด้วยคำมั่นสัญญาที่จะมอบความช่วยเหลือทางการเงินมูลค่ารวมกัน 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ครอบคลุมระยะเวลา 10 ปี แม้ว่าภาคประชาชนบางส่วนของออสเตรเลียจะรู้สึกยากที่จะยอมรับตัวเลขดังกล่าว เช่นเดียวกับชาวอเมริกันบางส่วนที่เคยคัดค้านการจัดสรรงบประมาณให้แก่ COFA แต่เจ้าหน้าที่ระดับสูงของประเทศสหรัฐฯ (US) ต่างออกมาสรรเสริญกรุงแคนเบอร์รา (Canberra) สำหรับการร่วมแบกรับภาระในการคานอิทธิพลของประเทศจีน (China) ในภูมิภาคของตนเอง

  เหตุผลที่การทูตของประเทศจีน (China) ประสบความสำเร็จอย่างสูงนั้น เป็นเพราะ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง (Xi Jinping) ตระหนักดีว่า พันธมิตรทางเศรษฐกิจและความมั่นคงแบบดั้งเดิมของประเทศสหรัฐฯ (US) ทั่วโลก ให้ความสำคัญกับผู้ที่ "เข้าหาและปรากฏตัวจริง" ในพื้นที่

  ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) ก็ตระหนักถึงข้อเท็จจริงนี้เช่นเดียวกัน โดยเมื่อครั้งที่ประเทศอาร์เมเนีย (Armenia) และประเทศอาเซอร์ไบจาน (Azerbaijan) ลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพประวัติศาสตร์เพื่อยุติสงครามแย่งชิงดินแดนพิพาทที่ยืดเยื้อมานานหลายทศวรรษ ข้อตกลงดังกล่าวกระทำขึ้นโดยมีแผนการของประเทศสหรัฐฯ (US) ในการลงทุนอย่างน้อย 2.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อสร้างระเบียงเศรษฐกิจและการค้าในแถบเคาเคซัสใต้ ซึ่งเป็นบทบาทที่ช่วยคานอิทธิพลของทั้งประเทศรัสเซีย (Russia) และประเทศอิหร่าน (Iran) ในพื้นที่ดังกล่าว

  ในทำนองเดียวกัน ข้อตกลงเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาซึ่งประเทศสหรัฐฯ (US) และประเทศนิวซีแลนด์ (New Zealand) ตกลงร่วมกันจัดหาเงินทุนสร้างท่าเรือแห่งใหม่บนเกาะปะการังเพนริน (Penrhyn atoll) ของหมู่เกาะคุก (Cook Islands) ก็มีวัตถุประสงค์เพื่อยับยั้งไม่ให้ประเทศจีน (China) เข้าถึงแร่ธาตุสำคัญใต้ท้องทะเลของประเทศเกาะแห่งนี้

  อย่างไรก็ตาม แม้แต่กรุงปักกิ่ง (Beijing) เองก็ต้องตกตะลึงกับความเร็วในการพลิกผันของสถานการณ์ในหมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) ซึ่งอดีตผู้นำเคยสร้างความตื่นตระหนกให้แก่ฝั่งตะวันตกในปี 2022 ด้วยการลงนามในข้อตกลงด้านความมั่นคงและการตำรวจอย่างครอบคลุมกับประเทศจีน (China) เพื่อแลกกับการสนับสนุนด้านโครงสร้างพื้นฐานและการเงินให้แก่นโยบายของนักการเมืองที่เป็นมิตรกับกรุงปักกิ่ง

  ข้อมูลจากสถาบันโลวี (Lowy Institute) ชี้ให้เห็นว่า จากจำนวนความช่วยเหลือรวม 194 ล้านดอลลาร์สหรัฐที่ประเทศจีน (China) มอบให้แก่หมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) จนถึงปัจจุบันนั้น เงินทุนเกือบทั้งหมดถูกส่งไปหลังปี 2019 โดยมีเพียง 49,800 ดอลลาร์สหรัฐเท่านั้นที่ถูกส่งไปก่อนหน้านั้น

   รัฐบาลของ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง (Xi Jinping) เคยมีความมั่นใจอย่างยิ่งในปี 2022 จนกระทั่ง นายหวัง อี้ (Wang Yi) นักการทูตระดับท็อปของจีน ได้เดินหน้าล็อบบี้ประเทศเกาะในแปซิฟิกจำนวน 10 แห่ง ให้ร่วมลงนามในข้อตกลงพหุภาคีฉบับมหึมา ซึ่งจะวางให้ประเทศจีน (China) เป็นศูนย์กลางการพัฒนาทางเศรษฐกิจของภูมิภาคนี้ไปตลอดช่วงที่เหลือของศตวรรษ ทว่าแผนการดังกล่าวกระทำไม่สำเร็จ และแสดงให้เห็นว่ากรุงปักกิ่ง (Beijing) อาจเดินเกมรุกเร่งรัดจนเกินไป

  นายแมทธิว วอล (Matthew Wale) ซึ่งดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีแห่งหมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา ถือเป็นศูนย์กลางของการถอยร่นของประเทศจีน (China) ในแปซิฟิกใต้ในปีนี้ โดย นายแมทธิว วอล (Matthew Wale) ซึ่งคลางแคลงใจมานานเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของกรุงปักกิ่งในฐานะผู้ให้บริการด้านความมั่นคง ได้เปิดเผยว่าเขาไม่สามารถหารือรายละเอียดของข้อตกลงที่ประเทศของตนทำไว้กับประเทศจีน (China) ได้ เนื่องจากมีข้อตกลงไม่เปิดเผยข้อมูล (NDA) ที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย

    แม้ว่าประเทศสหรัฐฯ (US) และกลุ่มประเทศพันธมิตรอาจได้รับโอกาสทองในการกอบกู้อิทธิพลในภูมิภาคแปซิฟิกใต้กลับคืนมา แต่ประเทศจีน (China) ก็จะไม่ยอมถอนตัวออกไปในเร็ววันอย่างแน่นอน

   สถาบันโลวี (Lowy Institute) ระบุทิ้งท้ายว่า แม้ความต้องการเงินกู้จากประเทศจีน (China) ในภูมิภาคแปซิฟิกจะลดลงเนื่องจากความกังวลเรื่องภาระหนี้สิน ประกอบกับจีนเองก็กำลังเผชิญกับข้อจำกัดทางการเงินภายในประเทศ แต่บริษัทรัฐวิสาหกิจของประเทศจีน (China) ก็ยังคงเป็น "ผู้รับเหมาก่อสร้างหลักที่มีบทบาทครอบงำการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในแปซิฟิก" ต่อไป

---

IMCT NEWS

ที่มา https://www.newsweek.com/china-teaches-the-west-about-checkbook-diplomacy-again-12413908