อย่ามองข้ามแนวคิดชาตินิยมจีน! ความทรงจำทางประวัติศาสตร์ของจีน  'กับยุทธศาสตร์สยบญี่ปุ่น'  ปูทางทวงอิทธิพลเหนือ 'โอกินาวะ–ไต้หวัน'

21-2-2026

   Asia Times รายงานเชิง วิเคราะห์ลัทธิจีนเป็นศูนย์กลาง (Sinocentrism): ความทรงจำทางประวัติศาสตร์ของจีนกับความพยายามกดดันญี่ปุ่น การตอบโต้ของประเทศจีน (China) ต่อคำกล่าวของนายกรัฐมนตรี ซานาเอะ ทาคาอิชิ (Sanae Takaichi) ต่อสภาไดเอทเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2025 ที่ระบุว่า "สถานการณ์ที่คุกคามความอยู่รอด" (Survival-threatening situation) ของประเทศญี่ปุ่น (Japan) อาจเกิดขึ้นได้ในกรณี "เหตุฉุกเฉินในไต้หวัน" (Taiwan contingency) นั้น ส่วนใหญ่ถูกตีความว่าเป็นเพียงคำเตือนให้ญี่ปุ่นถอยออกมาในขณะที่จีนเลือกใช้มาตรการกดดันต่อไต้หวัน อย่างไรก็ตาม จีนยังมีวาทกรรมด้านประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นที่กำลังพัฒนาและยังไม่เป็นที่เข้าใจกันมากนัก ซึ่งสื่อถึงข้อความเพิ่มเติมที่ลึกซึ้งกว่านั้น โดยแหล่งข้อมูลล่าสุดของจีนได้ต่อยอดจากการอ้างความทรงจำทางประวัติศาสตร์ตลอด 40 ปี เพื่อปฏิเสธสิทธิของญี่ปุ่นในการกลับมาเป็นมหาอำนาจที่ปกติ (Normal power) ซึ่งเป็นวาทกรรมที่เปิดเผยถึงแผนการเชิง "ลัทธิจีนเป็นศูนย์กลาง" (Sinocentric designs) มากยิ่งขึ้น

   ในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา พบว่ามีการตั้งคำถามที่เพิ่มมากขึ้นต่ออธิปไตยของญี่ปุ่นเหนือเกาะโอกินาวา (Okinawa) หรือหมู่เกาะริวกิว (Ryukyus) และมีการยืนกรานว่าข้อตกลงยุติสงครามโลกครั้งที่ 2 บังคับให้ญี่ปุ่นต้องละเว้นจากการพัฒนาขีดความสามารถทางทหาร โดยในงานเฉลิมฉลองชัยชนะครบรอบ 80 ปี เมื่อวันที่ 3 กันยายน เลขาธิการทั่วไป สี จิ้นผิง (Xi Jinping) ไม่เพียงแต่รำลึกถึง "สงครามต่อต้านการรุกรานจากญี่ปุ่น" (War of Resistance against Japanese Aggression) แต่ตามที่บทความต่างๆ ของจีนอธิบายไว้ คือการเชื่อมโยงอดีตนี้เข้ากับปัจจุบัน ซึ่งสะท้อนผ่านคำเตือนที่ไม่สิ้นสุดต่อเส้นทางอันตรายของการ "กลับมาเป็นมหาอำนาจทางทหาร" (Remilitarization) ของญี่ปุ่น

   การทำลายภาพลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่นนี้ แท้จริงแล้วอาจไม่ใช่เรื่องของสันติภาพในอนาคตเท่ากับการพยายามนำญี่ปุ่นเข้าสู่เขตอิทธิพลของจีน (China’s sphere of control) โดยการใช้การวิพากษ์วิจารณ์ประวัติศาสตร์เพื่อสร้างความชอบธรรมให้แก่ความทะเยอทะยานที่ก้าวร้าวนั้นปรากฏให้เห็นอย่างแพร่หลาย แม้ในช่วงที่จีนเคยอ้าแขนรับการลงทุนและความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาจากญี่ปุ่น แต่สิ่งพิมพ์ภายใน (Neibu) ของจีนในปี 1988 กลับเริ่มเตือนว่าญี่ปุ่นได้สูญเสียสิทธิในการเป็นมหาอำนาจทางการเมืองหรือทางทหารไปแล้ว และในช่วงกลางทศวรรษ 1990 แคมเปญการศึกษาความรักชาติได้ก้าวไปไกลกว่านั้นด้วยการดูแคลนญี่ปุ่นว่าไม่สามารถแยกตัวเองออกจากอดีตของการรุกรานแบบจักรวรรดินิยมได้ แม้ในปี 2003 ผู้นำจีนจะเคยยอมรับช่วงเวลาสั้นๆ ของ "แนวคิดใหม่" (New thinking) ต่อญี่ปุ่นที่พยายามแยกยุคหลังสงครามออกจากอดีต แต่แนวคิดนั้นก็ถูกทำให้เงียบลงอย่างรวดเร็ว ก่อนที่การเรียกร้องสิทธิเหนือหมู่เกาะเซนกากุ (Senkaku) หรือที่จีนเรียกว่าเตียวหยู (Diaoyu) ในทศวรรษ 2010 จะยิ่งกระตุ้นความรู้สึกสาธารณะผ่านประเด็นประวัติศาสตร์อีกครั้ง

   ภายใต้การนำของ สี จิ้นผิง (Xi Jinping) ข้อความทางประวัติศาสตร์ได้รับโทนเสียงที่คุกคามและต่อเนื่องมากขึ้น โดยกฎหมายระหว่างประเทศถูกทำให้ด้อยค่าลงและอยู่ภายใต้ข้ออ้างทางประวัติศาสตร์ ดังที่เห็นได้ชัดในกรณีทะเลจีนใต้ปี 2016 ที่ปักกิ่งเยาะเย้ยคำตัดสินของศาลประจำอนุโตตุลาการ (Permanent Court of Arbitration) ซึ่งในกรณีของญี่ปุ่นนั้นมี 3 ประเด็นหลักที่โดดเด่น คือ ประการแรก มีวาทกรรมเรื่อง "ความเนรคุณ" (Ingratitude) ที่แพร่หลายคล้ายกับที่ใช้กับเกาหลีใต้ โดยอ้างถึงการได้รับการปฏิบัติอย่างเมตตาในช่วงยุคจักรวรรดิของจีน และนัยว่าการกลับเข้าร่วมในเขตอิทธิพลที่กลมกลืนนี้จะเป็นประโยชน์ต่อญี่ปุ่นเอง ส่วนประวัติศาสตร์การ "ทรยศ" ต่อความหวังดีของจีนต้องยุติลง ประการที่สอง ในช่วง "ศตวรรษแห่งความอัปยศ" (Century of humiliation) จีนมองว่าความมุ่งร้ายของญี่ปุ่นเกิดขึ้นนานก่อนการยึดครองภาคตะวันออกเฉียงเหนือในปี 1931 โดยรวมถึงการผนวกหมู่เกาะริวกิวในปี 1879 การยึดไต้หวันในปี 1895 และการอ้างสิทธิเหนือหมู่เกาะเตียวหยู ซึ่งล้วนเป็นการกระทำที่ไม่ยุติธรรม โดยนัยว่าหากญี่ปุ่นไม่มีสิทธิแทรกแซงเรื่องไต้หวัน สิทธิเหนือริวกิวก็ยังคงไม่ชัดเจนเช่นกัน และประการที่สาม ภายใต้เงื่อนไขข้อตกลงยุติสงครามโลกครั้งที่ 2 ความชอบธรรมของกองกำลังป้องกันตนเอง (Self-Defense Forces) ของญี่ปุ่นถูกตั้งข้อสงสัย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการวิพากษ์วิจารณ์ 3 ด้าน ได้แก่ การมองว่าพันธมิตรญี่ปุ่น-สหรัฐฯ คือการปิดล้อมจีน การมองว่าการเสริมสร้างกำลังทหารคือการกลับไปสู่การรุกรานในอดีต และการอ้างว่าระเบียบระหว่างประเทศที่สถาปนาขึ้นในปี 1945 กำหนดให้ญี่ปุ่นต้องปลดอาวุธตลอดไป

   เหตุผลเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า ในมุมมองของจีน ญี่ปุ่นกำลังบ่อนทำลายระเบียบภูมิภาคที่กำลังฟื้นตัว วางแผนที่จะรื้อฟื้นอำนาจนำในภูมิภาค และสั่นคลอนสถานะที่เป็นอยู่ (Status quo) ซึ่งรักษาความสงบสุขเอาไว้ โดยลัทธิจีนเป็นศูนย์กลาง (Sinocentrism) มีมิติที่รากฐานมาจากประวัติศาสตร์ 3 ประการที่ดึงญี่ปุ่นเข้ามาเกี่ยวข้อง ได้แก่ 1) การรวมชาติและการยืนยันอธิปไตย ซึ่งญี่ปุ่นถูกมองว่าเป็นทั้งอุปสรรคและสาเหตุเริ่มแรกของการสูญเสียดินแดนของจีน 2) ความเป็นศูนย์กลางทางอารยธรรม (Civilizational centrality) ที่ยืนกรานว่าการอ้างค่านิยมสากล (Universal values) คือการทรยศต่อมรดกแห่งตะวันออก พร้อมกับใช้ "ไพ่ประวัติศาสตร์" เพื่อบีบให้ญี่ปุ่นยอมรับอำนาจนำทางวัฒนธรรมของจีน และ 3) อำนาจนำทางภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitical hegemony) เพื่อทำลายพันธมิตรสหรัฐฯ-ญี่ปุ่น และทำลายความน่าเชื่อถือของแนวคิด "อินโด-แปซิฟิกที่เสรีและเปิดกว้าง" (Free and Open Indo-Pacific) ของญี่ปุ่น เพื่อให้จีนเข้าควบคุมแนวเกาะชั้นที่หนึ่ง (First island chain) ได้อย่างสมบูรณ์

    ปักกิ่งกำลังทดสอบเส้นทางไปสู่ความทะเยอทะยานแบบจีนเป็นศูนย์กลางนี้กับญี่ปุ่นมากกว่าเกาหลีใต้หรือรัสเซีย เนื่องจากญี่ปุ่นเป็นเป้าหมายที่ฉวยโอกาสได้ง่ายกว่าจากประวัติศาสตร์การทำสงคราม คำกล่าวที่ล่อแหลมของเจ้าหน้าที่บางคน และบทบาททางยุทธศาสตร์ในฐานะ "เรือบรรทุกเครื่องบินที่ไม่มีวันจมในแปซิฟิก" (Unsinkable aircraft carrier in the Pacific) ตามคำของอดีตนายกรัฐมนตรียะซุฮิโระ นากาโซเนะ (Yasuhiro Nakasone) การใช้ไพ่ประวัติศาสตร์เพื่อชิงความได้เปรียบทางการทูตมักทำโดยการฉวยโอกาสจากคำขอโทษที่ไม่เพียงพอหรือการแก้ตัวเรื่องพฤติกรรมในอดีต แต่ลึกไปกว่านั้น วาทกรรมประวัติศาสตร์นี้ทำหน้าที่เป็นเสมือนสัญญาณเริ่มต้นของการสร้างระเบียบภูมิภาคใหม่ที่แยกสหรัฐฯ ออกไป โดยมีญี่ปุ่นยืนอยู่บนแนวรบด้านหน้าและมีความเปราะบางที่สุดจากประเด็นในอดีต

    แม้แต่ในกรณีของผู้นำต่างชาติคนอื่นๆ เช่น มีฮาอิล กอร์บาชอฟ (Mikhail Gorbachev) หรือบารัค โอบามา (Barack Obama) จีนก็เคยแสดงท่าทีต่อต้านเมื่อผู้นำเหล่านั้นขวางทางเขตอิทธิพลที่มีจีนเป็นศูนย์กลาง ดังนั้นแนวคิด "อินโด-แปซิฟิก" ของชินโซ อาเบะ (Shinzo Abe) ที่โจ ไบเดน (Joe Biden) นำมาพัฒนาต่อ จึงถือเป็นการข้ามเส้นตายของมุมมองโลกแบบจีนเป็นศูนย์กลาง และในปฏิกิริยาต่อความสำเร็จของพรรค LDP และทาคาอิชิ ในการเลือกตั้งสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ โฆษกจีนได้เตือนอย่างชัดเจนว่า "บทเรียนทางประวัติศาสตร์ยังคงสดใหม่" และยืนยันว่าประชาชนจีนมีความแน่วแน่ที่จะปกป้องผลประโยชน์หลักและผลพวงของชัยชนะในสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยสรุปแล้ว การวิพากษ์วิจารณ์ทาคาอิชิครั้งล่าสุดนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการแสดงออกถึงความไม่พอใจทั่วไป แต่เป็นสัญญาณของขั้นตอนที่รุกรานมากขึ้นของลัทธิจีนเป็นศูนย์กลาง ซึ่งกำลังจะปรากฏขึ้นในขอบฟ้าของภูมิภาคเอเชีย

---

IMCT NEWS

ที่มา https://asiatimes.com/2026/02/dont-overlook-sinocentrism-chinas-historical-memory-and-japan/