รัสเซีย-รวันดา ลงนามข้อตกลงนิวเคลียร์ สะท้อนการปรับดุลอำนาจทางภูมิรัฐศาสตร์ครั้งใหม่ในแอฟริกา

1-6-2026

   สำนักข่าว Al Jazeera รายงานว่า ข้อตกลงความร่วมมือด้านนิวเคลียร์ฉบับใหม่ระหว่างรวันดากับรัสเซียซึ่งเพิ่งลงนาม แม้ในเชิงเอกสารจะเน้นประเด็นทางเทคนิคอย่างวิทยาศาสตร์ เวชศาสตร์นิวเคลียร์ และพลังงาน แต่ถูกมองว่าเป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจทางภูมิรัฐศาสตร์ในทวีปแอฟริกา รวันดาหันไปพึ่งมอสโกเพื่อความร่วมมือด้านการฝึกอบรมและการวิจัยนิวเคลียร์ รองรับความทะเยอทะยานในการยกระดับเทคโนโลยี ระบบสาธารณสุข และบทบาททางการทูตของประเทศ

   บันทึกความเข้าใจ (MoU) ฉบับล่าสุดลงนามเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม ในงานประชุม Nuclear Energy Innovation Summit ที่กรุงคิกาลี (Kigali) ซึ่งรัฐบาลรวันดาใช้เวทีนี้ย้ำเป้าหมายการเป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคด้านเทคโนโลยี นวัตกรรม และสาธารณสุขขั้นสูง MoU ครอบคลุมความร่วมมือด้านเวชศาสตร์นิวเคลียร์และการดูแลสุขภาพในวงกว้าง และต่อยอดจากกรอบความร่วมมือรัฐบาลรวันดา–รัสเซียว่าด้วยการใช้พลังงานนิวเคลียร์ในทางสันติ ที่ลงนามในกรุงมอสโกเมื่อปี 2018 ซึ่งวางฐานให้กับงานด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์ การฝึกอบรม และการประยุกต์ใช้ต่างๆ

  ในปี 2019 ทั้งสองฝ่ายได้ลงนามโรดแมปกับ Rosatom บนเวที Russia–Africa Summit ที่เมืองโซชิ (Sochi) เพื่อขับเคลื่อนข้อตกลงดังกล่าว รวมถึงแผนจัดตั้งศูนย์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนิวเคลียร์ในรวันดา โยลองด์ มาโกโล (Yolande Makolo) โฆษกรัฐบาลรวันดา ระบุว่า นอกจาก Rosatom แล้ว รวันดายังลงนาม MoU กับรัฐบาลสหรัฐฯ ในด้านความร่วมมือพลเรือนด้านนิวเคลียร์ และทำข้อตกลงกับบริษัทจากแอฟริกาใต้และออสเตรีย สะท้อนว่ากรุงคิกาลีเลือกเดินเกมสร้างพันธมิตรกับผู้เล่นนานาชาติหลายฝ่าย มิใช่พึ่งพารัสเซียฝ่ายเดียว

  มาโกโลเผยด้วยว่า ขณะนี้มีการศึกษาความเป็นไปได้สำหรับทั้งการก่อสร้างโรงงานที่ใช้เทคโนโลยี Small Modular Reactor (SMR) และการตั้งศูนย์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนิวเคลียร์ โดยเน้นว่าโครงการลักษณะนี้ในอดีตมักพึ่งพาเงินทุนรัฐบาล แต่ในยุคหลังธนาคารพัฒนาพหุภาคีเริ่มหารือกรอบการเงินใหม่ เพื่อเปิดโอกาสให้ประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่เข้าถึงการลงทุนด้านพลังงานนิวเคลียร์มากขึ้น แผนศูนย์ดังกล่าวในอนาคตจะรองรับเครื่องปฏิกรณ์วิจัย ห้องปฏิบัติการ สิ่งอำนวยความสะดวกด้านการฝึกอบรม และโครงสร้างพื้นฐานด้านเวชศาสตร์นิวเคลียร์ แม้จะยังอยู่ในระยะตั้งต้น ขณะเดียวกัน รวันดาก็กำลังส่งนักศึกษาไปศึกษาวิศวกรรมนิวเคลียร์ในรัสเซียเพื่อวางฐานบุคลากรภายในประเทศ

  ในภาพใหญ่ อิทธิพลของชาติตะวันตกในแอฟริกา ซึ่งวางอยู่บนฐานความช่วยเหลือ เงินกู้เพื่อการพัฒนา และพันธมิตรด้านความมั่นคงมาอย่างยาวนาน กำลังเผชิญความท้าทายใหม่ เมื่อรัฐบาลแอฟริกาบางประเทศตั้งคำถามถึงความต่อเนื่องของนโยบายจากคู่ร่วมมือเดิม รัสเซียฉวยโอกาสจากภาวะไม่แน่นอนนี้ ด้วยการเสนอแนวทาง “ไม่แทรกแซง” และ “เคารพอธิปไตย” ซึ่งสอดรับกับท่าทีของผู้นำที่ไม่พอใจแรงกดดันจากตะวันตก ศาสตราจารย์มาชาเรีย มูนีเน (Macharia Munene) ชี้ว่า ในสายตาของผู้นำแอฟริกาบางส่วน แนวทางของมอสโกดูคาดการณ์ได้มากกว่า ให้การลงทุนและการฝึกอบรมโดยมีเงื่อนไขทางการเมืองน้อยกว่าชาติตะวันตก

  การรุกคืบด้านนิวเคลียร์จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์รัสเซียในการขยายอิทธิพลในทวีป โดยมีรายงานถึงข้อตกลงในหลายประเทศ เช่น อียิปต์ เอธิโอเปีย ไนจีเรีย กานา และแอฟริกาใต้ ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับ Rosatom ในฐานะหัวหอกด้านเทคนิคและการทูต ในขณะเดียวกัน จีนยังคงขยายร่องรอยทางเศรษฐกิจในภูมิภาค ส่วนสหรัฐฯ ใช้ความร่วมมือด้านความมั่นคงในเคนยา ยูกันดา เอธิโอเปีย และจิบูตี — ฐานทัพใหญ่ที่สุดของตนในแอฟริกา — ส่งผลให้ทวีปแอฟริกายิ่งกลายเป็น “กระดานหมากรุก” ที่มหาอำนาจหลายฝ่ายเข้ามาชิงพื้นที่

  สำหรับรวันดาเอง ประเทศถูกวิจารณ์ด้านสิทธิมนุษยชนและถูกกล่าวหาว่ามุ่งเป้าสื่อและฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ อยู่ในภาวะตึงเครียดจากข้อกล่าวหาว่ากรุงคิกาลีสนับสนุนกลุ่มกบฏ M23 ในภาคตะวันออกของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก อย่างไรก็ดี รวันดานำเสนอความสัมพันธ์กับมอสโกในกรอบ “เทคโนโลยี–ฝึกอบรม–การลงทุน” มากกว่าจะเป็นกรอบการเมือง โดยข้อตกลงนิวเคลียร์ชุดนี้ไม่ได้เน้นผลิตไฟฟ้าในทันที แต่มุ่งสร้างศักยภาพระยะยาวด้านบุคลากรและโครงสร้างพื้นฐาน

   เบเวอร์ลี โอเทียง (Beverly Ochieng) นักวิเคราะห์จาก Control Risks ระบุว่า รวันดายังสามารถ “เล่นหลายกระดาน” ได้พร้อมกัน ข้อตกลงด้านนิวเคลียร์และสาธารณสุขกับรัสเซียเดินคู่ไปกับการหารือด้านกลาโหมกับฝรั่งเศส แสดงให้เห็นว่ารวันดาเลือก “แยกกรอบ” ความร่วมมือแต่ละด้านให้ตอบโจทย์ความสำคัญของตน ประธานาธิบดีพอล คากาเม (Paul Kagame) จึงเดินยุทธศาสตร์รักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ จีน ยุโรป กลุ่มประเทศอ่าวอาหรับ และรัสเซีย โดยพยายามไม่ผูกพันอย่างยืดหยุ่นกับพันธมิตรเพียงรายเดียว

   ในบริบทนี้ โครงการนิวเคลียร์ในแอฟริกามักทำหน้าที่ควบคู่กันเสมอ ทั้งเป็นเครื่องมือพัฒนาทางเทคนิคและเป็น “สัญญาณทางการเมือง” ของระดับความทะเยอทะยานของรัฐ เครื่องปฏิกรณ์ขนาดเล็กแบบ Small Modular Reactor หรือศูนย์วิจัยเพียงแห่งเดียวในรวันดา จึงไม่ได้มีความหมายเพียงด้านพลังงานหรือเวชศาสตร์นิวเคลียร์ แต่ยังสื่อสารถึงการจัดท่าทางเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศเล็กในเกมมหาอำนาจบนทวีปแอฟริกา

---

IMCT NEWS

ที่มา https://aje.news/3ucjhm