เยอรมนี–คาซัคสถานเผชิญโจทย์เส้นทางน้ำมัน
เยอรมนี–คาซัคสถานเผชิญโจทย์เส้นทางน้ำมัน หลังมอสโกระงับการส่งผ่านท่อ Druzhba จับตาทางเลือกข้ามทะเลแคสเปียนเลี่ยงรัสเซีย
16-11-2026
The Times of Central Asia รายงานว่า ในขณะที่เส้นทางขนส่งผ่านรัสเซีย (Russian) ตกอยู่ในภาวะเปราะบาง ประเทศคาซัคสถาน (Kazakhstan) กำลังมองหาแนวทางกระจายการส่งออกน้ำมันดิบไปยังทวีปยุโรป (Europe) กรุงเบอร์ลิน (Berlin) จะสามารถช่วยสนับสนุนทางการเงินให้แก่เส้นทางทางเลือกผ่านทะเลแคสเปียน (Caspian) และสร้างหลักประกันการเข้าถึงผู้ซื้อในเยอรมนี (German) ที่เชื่อถือได้มากยิ่งขึ้นได้หรือไม่?
คาซัคสถานหาทางส่งน้ำมันเลี่ยงรัสเซีย จับตาเยอรมนีหนุนทุนเส้นทางข้ามแคสเปียน
เส้นทางขนส่งน้ำมันผ่านรัสเซียที่เสี่ยงหยุดชะงักผลักดันให้คาซัคสถานมองหาทางเลือกส่งออกสู่ยุโรป ขณะที่เยอรมนีอาจช่วยสนับสนุนผ่านสัญญาซื้อระยะยาว การเจรจาสิทธิใช้โครงสร้างพื้นฐาน และเงินทุนภายใต้ข้อจำกัดด้านกฎเกณฑ์
คาซัคสถานได้ยื่นคำร้องอย่างเป็นทางการต่อรัสเซียให้กลับมาเปิดทางส่งน้ำมันไปยังเยอรมนีผ่านท่อ Druzhba หลังการขนส่งหยุดชะงักนาน 6 เดือน โดยรัสเซียระงับการขนส่งผ่านดินแดนของตนตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม อ้างข้อจำกัดทางเทคนิคที่ไม่ได้ระบุรายละเอียด เยร์ลัน อักเคนเชนอฟ (Yerlan Akkenzhenov) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานคาซัคสถาน กล่าวเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายนว่า เขาได้ยื่นคำร้องดังกล่าวด้วยตนเอง
ก่อนหน้านี้ ประธานาธิบดีคาสซิม-โจมาร์ต โตกาเยฟ (Kassym-Jomart Tokayev) ของคาซัคสถาน และนายกรัฐมนตรีฟรีดริช แมร์ซ (Friedrich Merz) ของเยอรมนี ได้หารือเรื่องเพิ่มปริมาณน้ำมันที่คาซัคสถานจัดส่งให้เยอรมนีระหว่างการพบกันที่กรุงเบอร์ลินเมื่อวันที่ 29 กันยายน โดยแมร์ซระบุว่า น้ำมันดิบจากคาซัคสถานเป็นทางเลือกในการกระจายแหล่งจัดหา หลังเยอรมนียุติการซื้อน้ำมันรัสเซีย ต่อมาเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน กระทรวงพลังงานคาซัคสถานระบุว่า ยังไม่มีแผนส่งน้ำมันไปเยอรมนีผ่านท่อ Druzhba ในเดือนพฤศจิกายนและธันวาคม แต่อาจพิจารณากลับมาส่งอีกครั้ง หากแก้ไขข้อจำกัดทางเทคนิคดังกล่าวและจัดให้มีเงื่อนไขรองรับการขนส่งได้
ข้อมูล UN Comtrade ระบุว่า เยอรมนีนำเข้าน้ำมันดิบจากคาซัคสถานประมาณ 10.3 ล้านเมตริกตันในปี 2025 ขณะที่กระทรวงพลังงานคาซัคสถานระบุว่า ในปีเดียวกันมีการส่งน้ำมันผ่านท่อ Druzhba ไปยังโรงกลั่น PCK ที่เมืองชเวดท์ 2.1 ล้านตัน ดังนั้น ท่อ Druzhba จึงรองรับการค้าน้ำมันระหว่างสองประเทศเพียงส่วนหนึ่ง การกลับมาใช้เส้นทางนี้ควบคู่กับการพัฒนาเส้นทางเพิ่มเติมจะช่วยให้คาซัคสถานเข้าถึงตลาดยุโรปได้มั่นคงขึ้น และเพิ่มทางเลือกให้ผู้ซื้อน้ำมันในเยอรมนีเมื่อการขนส่งหยุดชะงัก ผลประโยชน์ร่วมดังกล่าวเป็นเหตุผลให้รัฐบาลเยอรมนีพิจารณาช่วยจัดหาเงินทุนเพื่อเพิ่มขีดความสามารถการขนส่ง และทำให้การค้าน้ำมันมีความแน่นอนมากขึ้น
สัญญาซื้อต้องมาพร้อมสิทธิใช้เส้นทางขนส่ง
เมื่อเดือนตุลาคม 2025 KazMunayGas หรือ KMG ได้ต่ออายุข้อตกลงจัดหาน้ำมันกับ Rosneft Deutschland ไปจนถึงสิ้นปี 2026 โดยสัญญากำหนดให้เพิ่มปริมาณส่งมอบรายเดือนจากแหล่งผลิตภายใต้ Karachaganak Petroleum Operating จาก 100,000 ตัน เป็น 130,000 ตัน และ KMG ยังรายงานการจัดส่งน้ำมันจากแหล่งอื่นด้วย อย่างไรก็ตาม รัสเซียระงับการขนส่งผ่านท่อ Druzhba ในเดือนพฤษภาคม 2026 แม้มีข้อผูกพันในการซื้อดังกล่าวอยู่แล้ว สัญญาซื้อเพิ่มเติมใด ๆ จากผู้ซื้อเยอรมนีจึงจำเป็นต้องมีข้อตกลงรองรับการขนส่งผ่านเส้นทางที่เกี่ยวข้องด้วย
น้ำมันคาซัคสถานยังถูกขนส่งข้ามทะเลแคสเปียนไปยังกรุงบากู ก่อนส่งต่อผ่านท่อ Baku–Tbilisi–Ceyhan หรือ BTC รายงานประจำปีของ KMG ระบุถึงการทำงานร่วมกับ SOCAR บริษัทน้ำมันของรัฐอาเซอร์ไบจาน เพื่อลดอัตราค่าขนส่ง ทำให้ค่าธรรมเนียมมีความโปร่งใส และประเมินผลของน้ำมันดิบคาซัคสถานต่อคุณภาพน้ำมันผสม Azeri Light โดยมีรายงานในเดือนพฤศจิกายนว่า ทั้งสองฝ่ายกลับมาเจรจาเรื่องเพิ่มปริมาณขนส่งอีกครั้ง การเจรจาเรื่องอัตราค่าขนส่งและคุณภาพน้ำมันดิบจะเป็นปัจจัยกำหนดราคาน้ำมันคาซัคสถานเมื่อส่งถึงผู้ซื้อเยอรมนี
สัญญาซื้อระยะยาวอาจช่วยสนับสนุนการลงทุนได้ หากผู้ผลิตให้คำมั่นจัดหาน้ำมัน และผู้ดำเนินการโครงสร้างพื้นฐานกันขีดความสามารถไว้รองรับการขนส่ง ผู้ให้กู้จะสามารถประเมินได้ว่า รายได้ที่คาดว่าจะได้รับเพียงพอครอบคลุมต้นทุนโครงการหรือไม่ และต้องใช้เวลาชำระคืนเงินกู้นานเท่าใด ขณะเดียวกัน สัญญาต้องกำหนดให้ชัดเจนว่า ใครรับผิดชอบค่าใช้จ่ายของขีดความสามารถที่จองไว้แต่ไม่ได้ใช้ และใครรับภาระความเสียหายหากการส่งมอบหยุดชะงัก
มาตรการที่รัฐบาลเยอรมนีเข้าควบคุมดูแลกิจการ Rosneft Deutschland และ RN Refining & Marketing ผ่าน Bundesnetzagentur ได้รับการขยายออกไปโดยไม่มีกำหนดเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ทำให้รัฐบาลมีบทบาทในฝั่งผู้ซื้อ และอาจส่งเสริมให้บริษัทเหล่านี้เจรจาข้อผูกพันจัดซื้อน้ำมันระยะยาวกับผู้ผลิตคาซัคสถาน รวมถึงดึงผู้ดำเนินการโครงสร้างพื้นฐานเข้าร่วมเจรจากับผู้ซื้อและผู้ผลิตด้วย
สำหรับโครงสร้างพื้นฐานฝั่งรับน้ำมัน เยอรมนีจัดสรรงบประมาณ 400 ล้านยูโรในช่วงปี 2025–2029 เพื่อปรับปรุงท่อ Rostock–Schwedt และท่าเรือรอสต็อก ตลอดจนปรับระบบที่จำเป็นเพื่อรองรับการกลั่นน้ำมันดิบที่ไม่ได้มาจากรัสเซีย ทั้งจากคาซัคสถานและผู้จัดหารายอื่น อย่างไรก็ตาม รายงานติดตามผลของกระทรวงการคลังเยอรมนีเมื่อเดือนมิถุนายน 2026 ระบุว่า ยังไม่มีการเบิกจ่ายเงินภายใต้โครงการนี้ในปี 2025 และยังมีความล่าช้าในกระบวนการอนุมัติความช่วยเหลือจากรัฐของคณะกรรมาธิการยุโรป
การเข้าถึงขีดความสามารถของท่อส่งน้ำมันในโปแลนด์เพื่อส่งต่อมายังชเวดท์ขึ้นอยู่กับความต้องการของโรงกลั่นอื่น และเงื่อนไขที่ตกลงกับผู้ดำเนินการ เมื่อเดือนสิงหาคม รัฐบาลเยอรมนีประเมินว่า ท่อ Gdańsk–Płock ในโปแลนด์มีขีดความสามารถประมาณ 30 ล้านตันต่อปี แต่ตัวเลขการใช้งานจริงยังเป็นความลับทางการค้า ท่อดังกล่าวส่งน้ำมันให้เมืองพวอตสก์ และเชื่อมกับเครือข่าย Druzhba ที่ป้อนน้ำมันให้โรงกลั่นในชเวดท์ ซึ่งอยู่ติดชายแดนโปแลนด์ และโรงกลั่นในลอยนา ซึ่งอยู่ในพื้นที่อดีตเยอรมนีตะวันออก รัฐบาลเยอรมนีอาจช่วยเจรจาสิทธิใช้ท่อกับรัฐบาลโปแลนด์ได้ แต่แม้จะจัดหาขีดความสามารถรองรับการขนส่งในฝั่งยุโรปได้แล้ว
ก็ยังต้องแก้ไขข้อจำกัดในการส่งออกน้ำมันของคาซัคสถานต่อไป
ข้อจำกัดของเงินทุนภาครัฐ
KfW IPEX-Bank ซึ่งเป็นบริษัทลูกด้านสินเชื่อโครงการระหว่างประเทศและสินเชื่อเพื่อการส่งออกของ Kreditanstalt für Wiederaufbau ธนาคารเพื่อการพัฒนาของรัฐเยอรมนี มีบริการเงินทุนหมุนเวียนให้ผู้จัดหาสินค้าผ่านสินเชื่อก่อนการส่งออก โดยอิงรายได้จากการขายสินค้าโภคภัณฑ์ในอนาคต แนวปฏิบัติของ KfW เมื่อเดือนกันยายน 2026 อนุญาตให้สินเชื่อการค้าลักษณะนี้ครอบคลุมการขายน้ำมันดิบได้ภายในเพดานของพอร์ตสินเชื่อ อย่างไรก็ตาม หลักเกณฑ์การให้สินเชื่อตามปกติไม่ครอบคลุมท่อส่งน้ำมันดิบและสถานีรับส่งน้ำมันดิบ
โครงการค้ำประกันเงินกู้แบบไม่ผูกเงื่อนไขของเยอรมนีใช้หลักเกณฑ์แยกต่างหากในการพิจารณาวัตถุดิบที่มีสิทธิได้รับการสนับสนุน โดยปกติน้ำมันดิบไม่อยู่ในข่าย เนื่องจากเยอรมนีเห็นว่าสามารถจัดหาน้ำมันผ่านตลาดโลกที่ทำงานได้ตามปกติ โดยไม่จำเป็นต้องมีการสนับสนุนเพิ่มเติมจากรัฐเพื่อประกันการเข้าถึง ดังนั้น โครงการนี้จึงนำความพร้อมของน้ำมันดิบจากแหล่งทดแทนมาพิจารณาอยู่แล้ว เมื่อประเมินความจำเป็นในการใช้การค้ำประกันจากรัฐ
ระบบจำแนกกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนของสหภาพยุโรป หรือ EU Taxonomy กำหนดเกณฑ์ว่ากิจกรรมใดมีคุณสมบัติเป็นกิจกรรมที่ยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม แต่กิจกรรมที่ไม่อยู่ในกลุ่มดังกล่าวยังสามารถได้รับเงินทุนได้ เยอรมนีนำเกณฑ์ของระบบนี้มาใช้ร่วมกับฉากทัศน์ของทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA เพื่อพัฒนาหลักเกณฑ์ของตนในการพิจารณาสิทธิรับการค้ำประกันการส่งออก ส่วนกรอบโครงข่ายพลังงานข้ามยุโรป หรือ TEN-E ของ EU มีข้อกำหนดแยกต่างหากที่ไม่ให้การสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานน้ำมันแห่งใหม่
หากการสนับสนุนทางการเงินเข้าข่ายความช่วยเหลือจากรัฐ โดยปกติเยอรมนีต้องแจ้งคณะกรรมาธิการยุโรปและได้รับอนุมัติก่อนดำเนินการ เว้นแต่มีข้อยกเว้นหรือการอนุญาตที่มีอยู่แล้วครอบคลุมมาตรการนั้น การให้ประโยชน์แก่บริษัทบางรายผ่านทรัพยากรของรัฐอาจเข้าข่ายความช่วยเหลือจากรัฐ หากบิดเบือนหรือเสี่ยงบิดเบือนการแข่งขัน และกระทบการค้าระหว่างประเทศสมาชิก EU ขณะที่การสนับสนุนภายใต้เงื่อนไขตลาดตามปกติอาจไม่เข้าข่ายดังกล่าว
แนวปฏิบัติของ KfW เปิดให้ยกเว้นข้อจำกัดการให้สินเชื่อตามปกติได้สำหรับธุรกรรมบางประเภทที่ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลกลาง รวมถึงการให้สินเชื่อที่กระทรวงผู้รับผิดชอบร้องขออย่างชัดเจนในนามรัฐบาลกลาง อย่างไรก็ตาม การให้สินเชื่อดังกล่าวยังต้องเป็นไปตามข้อกำหนด EU ที่ใช้บังคับกับธุรกรรมนั้น
เหตุผลรองรับการสนับสนุนจากรัฐ
เหตุผลสำคัญในการสนับสนุนจากเยอรมนีอยู่ที่คุณค่าของขีดความสามารถการขนส่งเพิ่มเติมในช่วงที่เส้นทางอื่นหยุดชะงัก น้ำมันคาซัคสถานที่ขนข้ามทะเลแคสเปียนไปยังบากู และผ่านท่อ BTC ไปยังเมืองเจย์ฮัน สามารถขนส่งต่อด้วยเรือบรรทุกน้ำมันไปยังกดัญสก์หรือรอสต็อก ก่อนส่งผ่านท่อไปยังชเวดท์ เส้นทางนี้จะเพิ่มทางเลือกจัดหาน้ำมันโดยไม่ผ่านดินแดนรัสเซีย ขณะที่น้ำมันคาซัคสถานซึ่งใช้เส้นทาง Caspian Pipeline Consortium แล้วขนส่งทางเรือจากเมืองโนโวรอสซีสค์ไปยังท่าเรือดังกล่าว จะยังคงพึ่งพาการขนส่งผ่านรัสเซีย
เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม PCK ระบุว่า โรงกลั่นจัดหาน้ำมันดิบทดแทนได้แล้ว แม้การส่งน้ำมันจากคาซัคสถานผ่านท่อ Druzhba หยุดชะงัก ฝ่ายบริหารรายงานว่า โรงกลั่นเดินเครื่องมากกว่าร้อยละ 86 ของกำลังการผลิต แต่ไม่ได้เปิดเผยต้นทุนน้ำมันที่จัดหามาทดแทน
โรงกลั่นอย่าง PCK จำเป็นต้องชั่งน้ำหนักระหว่างความเสี่ยงที่ลดลงจากการหยุดชะงัก กับต้นทุนส่งมอบที่อาจสูงขึ้นและระยะเวลาผูกพันในการจัดซื้อ สัญญาระยะยาวอาจช่วยรองรับการลงทุน แต่จำกัดความยืดหยุ่นของโรงกลั่นในการเปลี่ยนผู้จัดหา ส่วนการค้ำประกันทางการเงินอาจครอบคลุมความเสียหายบางประเภทหรือความเสี่ยงด้านการกู้ยืม แต่ไม่สามารถรับประกันได้ว่าน้ำมันจะถูกส่งมอบจริง ผู้ซื้อจึงต้องประเมินจุดเปราะบางของเส้นทางจัดหาทางเลือกแต่ละเส้นทางด้วย
เส้นทางที่ยังใช้งานได้ในช่วงที่เส้นทางอื่นหยุดชะงักอาจช่วยเสริมความมั่นคงในการจัดหาน้ำมันของยุโรป แม้ในภาวะปกติโรงกลั่นจะมีทางเลือกซื้อที่ต้นทุนต่ำกว่า และเส้นทางดังกล่าวยังสามารถรองรับผู้ซื้อในประเทศยุโรปอื่นนอกเหนือจากเยอรมนี รัฐบาลเยอรมนีอาจผลักดันข้อผูกพันร่วมกัน โดยให้ผู้ซื้อจองขีดความสามารถการขนส่ง ขณะที่รัฐบาลที่เข้าร่วมแบ่งเบาต้นทุนในการจัดให้มีขีดความสามารถดังกล่าว เงินสมทบอาจเชื่อมโยงกับปริมาณที่จองไว้ และข้อตกลงอาจกำหนดสิทธิการเข้าถึงในช่วงที่เกิดการหยุดชะงัก
ดังนั้น เยอรมนีอาจสนับสนุนให้มีข้อผูกพันจัดซื้อน้ำมันระยะยาวขึ้น ช่วยเจรจาสิทธิการขนส่งผ่านเส้นทางต่าง ๆ หรือสนับสนุนการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานเฉพาะโครงการในกรณีที่กฎเกณฑ์ทางการเงินอนุญาต ข้อผูกพันจากบริษัทและรัฐบาลอื่นที่เข้าร่วมจะช่วยระบุว่า แต่ละฝ่ายพร้อมรับภาระต้นทุนและความเสี่ยงเพียงใด จากนั้นรัฐบาลเยอรมนีต้องประเมินว่า ความมั่นคงในการจัดหาน้ำมันที่เพิ่มขึ้นสำหรับผู้ซื้อเยอรมนี และการเข้าถึงตลาดที่แน่นอนขึ้นสำหรับคาซัคสถาน คุ้มค่ากับภาระทางการเงินที่รัฐต้องรับหรือไม่ โดยคำนึงถึงแหล่งน้ำมันทดแทนที่มีอยู่ และความเสี่ยงหยุดชะงักที่ยังเหลือตามเส้นทางที่เสนอ
---
IMCT NEWS
ที่มา https://timesca.com/what-berlin-can-offer-to-finance-kazakhstans-oil-routes/?twclid=2bybgdqxl3uezm0krhgd23p8sn